Khởi nghĩa Lam Sơn

Ngày đăng: 11/09/2022

               

               

Tượng Lê Lợi tại Trường THCS Lê Lợi, thuộc phường Mỹ An, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng.

         

               Nhớ thuở ấy giặc Minh bạo ngược

Chúng đọa đày bóc lột dân ta

Nơi nơi oán hận kêu ca

Lầm than khổ nhục xót xa muôn phần

Ở Thanh Hóa có ông Lê Lợi

Bậc trượng phu, dòng dõi phú hào1

Gian nan thử thách sá nào!

Quyết tâm giành lại cơ đồ Rồng Tiên

Bao ngày tháng chiêu hiền đãi sĩ

Rèn lược thao, tích trữ binh lương

Phất cờ nghĩa tại Lam Sơn                                              (1418)

Lũng Nhai muôn thuở âm vang Hội thề2

Nhiều hào kiệt tựu về dưới trướng

Lắm anh tài đã đến đầu quân

Tiếng tăm vang khắp trăm vùng

Ngọn cờ cứu quốc của Bình Định Vương3

Nhớ Nguyễn Trãi dâng Bình Ngô sách4

Sáng tài năng, tư cách Quân sư

Đồng tâm đánh đuổi quân thù

Sá chi xương máu, quản gì tử sinh!

 

Bao phen bị giặc Minh vây khốn

Từ Chí Linh cho đến Sách Khôi

Hết lương, giết ngựa nuôi người

Quân ăn củ chuối cầm hơi bao ngày

Nhớ Lê Lai chết thay Lê Lợi5

Gương hùng anh sáng chói muôn đời

Tinh thần khí phách tuyệt vời

Liều mình cứu chúa, đánh lừa giặc Minh

 

Nhớ những lúc cạn binh cô thế

Trong khó khăn dụng kế giảng hòa6

Nguy nan ta mới thoát ra

Quân lương củng cố, vượt qua hiểm nghèo

 

Năm hăm bốn chuyển vào đất Nghệ                             (1424)

Đánh Đa Lăng, khống chế Trà Lân

Độ Gia quân giặc tan tành

Bọn Phương Chính chạy vào thành Nghệ An

Ta chiến thắng lừng vang, giòn giã

Chiếm Tây Đô, Thuận Hoá, Tân Bình

Giặc thua, cố thủ các thành

Chiến công xứ Nghệ, xứ Thanh tưng bừng7.

 

Năm hăm sáu, tiến quân ra Bắc                                   (1426)

Cơ động nhanh, áp sát Đông Quan8

Ngất trời trúc chẻ ngói tan

Hãm thành chặn viện, kinh hoàng giặc Minh

Vương An Lão cả kinh thảm bại9

Gom tàn binh đóng tại Tam Giang

Từ Nghệ An đến Đông Quan

Quân thù thúc thủ, hoang mang, hãi hùng

 

Giặc Minh lại rùng rùng tiếp viện

Bị quân ta đánh chặn liên hồi

Phục binh trí dũng tuyệt vời

Tốt Động – Chúc Động muôn đời lừng vang10

Sáu vạn giặc tan hoang, kinh khiếp

Lý Lượng cùng Trần Hiệp mạng vong

Vương Thông cùng bọn tàn quân

Cuống cuồng tháo chạy, tướng binh nháo nhào

Bọn giặc lại chạy vào cố thủ

Đóng cửa thành hòng giữ Đông Quan

Tướng Minh Thái Phúc xin hàng11

Thành Nghệ An đã hoàn toàn về ta!

 

Nhớ Nguyễn Trãi tài ba, mưu lược

Viết nhiều thư dụ địch đầu hàng

Điêu Diêu, Phủ Lạng, Tam Giang12

Tin vui thắng lợi rộn ràng nơi nơi.

 

Giặc bị đánh tơi bời, tan tác

Còn mưu toan cướp đoạt nước Nam!

Tuyên Tông ráo riết động binh13

Liễu Thăng, Mộc Thạnh tiến quân hai đường14

 

Từ Quảng Tây tràn sang Đại Việt

Từ Vân Nam ráo riết “Nam chinh”

Cả mười lăm vạn tướng binh

Huênh hoang hãnh tiến, ngông nghênh thị hùng

Mưu phối hợp Vương Thông trong nước

Giở chiêu bài ngoại kích nội công

Ý đồ đặt lại xiềng gông

Dã tâm giày xéo núi sông, giống nòi.

 

Nhờ kế sách tuyệt vời, kỳ diệu

Đã làm nên thắng lợi huy hoàng

“Vây thành, diệt viện” lừng vang15

Chi Lăng hiển hách, Xương Giang chói ngời   

Liễu Thăng bị chém đầu tại trận

Nghe hung tin, Mộc Thạnh chạy dài16

Quân thù la liệt phơi thây

Tàn binh run rẩy giơ tay đầu hàng!

 

Viện binh đã hoàn toàn thất bại

Bọn Vương Thông khiếp hãi, kinh hoàng

Xin hòa nào khác xin hàng

Ta còn cấp ngựa, cấp thuyền hồi hương17

Giữ phên giậu biên cương vững chắc18

Giữ giang sơn Tổ quốc trường tồn

Duy trì giao hảo bình thường

Lấy điều nhân nghĩa thắng phường sài lang19.


Cáo bình Ngô truyền vang khắp nước

Triệu muôn dân náo nức vui mừng

Tuyên ngôn độc lập hào hùng20

Niềm vui thắng lợi sáng bừng núi sông

Sáng mãi mãi chiến công vang dội

Rạng muôn đời khởi nghĩa Lam Sơn

Mười năm kháng chiến kiên cường21

               Thiên thu kỳ tích phi thường, vinh quang.

*Chú thích:

 

  1/ Lê Lợi sinh ngày 10-9-1385 (tức ngày 6-8 năm Ất Sửu) tại Lam Sơn (Kẻ Cham), nay thuộc huyện Thọ Xuân,  tỉnh Thanh Hóa, trong một gia đình nhiều đời làm hào trưởngÔng là con út của Lê Khoáng và Trịnh Thị Ngọc Hương. Có anh lớn tên Học, anh thứ tên Trư, nhưng Lê Lợi được cha cho kế nghiệp làm Chúa trại Lam Sơn (còn gọi hào trưởng Lam Sơn). Trước đó, Lê Lợi từng theo vua Trùng Quanglàm chức Kim ngô Tướng quân. Ông dày công đọc kinh sử, nghiên cứu sách Lược Thao; thu nạp những người mưu trí, khó khăn, lánh nạn; bỏ của, phát thóc giúp người côi cút, nghèo nàn; hậu lễ nhún lời nhằm chiêu mộ anh hùng hào kiệt.

 

2/ Lũng Nhai là một địa danh nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam. Nơi đây, vào khoảng tháng 2 năm Bính Thân 1416, đã diễn ra Hội thề Lũng Nhai, do Lê Lợi cùng 18 người đồng tâm nguyện tổ chức. Hội thề đã làm lễ tế cáo trời đất, kết nghĩa anh em, nguyện hợp sức đánh đuổi quân Minh đô hộ.

 

3/ Mùa xuân năm Mậu Tuất 1418, Lê Lợi cùng những người đồng chí hướng phất cờ khởi nghĩa Lam Sơn; Lê lợi xưng là Bình Định Vương, kêu gọi toàn dân đồng lòng đứng lên đánh đuổi quân xâm lược nhà Minh. (Địa danh Lam Sơn nay thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa).

 

4/ Bình Ngô sách là kế sách đánh đuổi quân Minh do Nguyễn Trãi dâng lên Lê Lợi khi tới Lỗi Giang vào năm 1423. Bình Ngô sách gồm những kế sách rất quan trọng cùng với đường lối, phương pháp đẩy mạnh cuộc kháng chiến mau đi đến thắng lợi hoàn toàn. Tiếp xúc với Nguyễn Trãi và xem Bình Ngô sách, Lê Lợi biết Nguyễn Trãi là người tài trí thông tuệ và tôn làm Quân sư.

5/ Tháng 4 năm Kỷ Hợi 1419, nghĩa quân Lam Sơn tấn công đồn Nga Lạc, bắt được tướng giặc là Nguyễn Sao đem chém. Bấy giờ, thế địch đang rất mạnh, liệu bề nếu địch đến phải đánh chắc không thắng được, Lê Lợi quyết định rút về núi Chí Linh để bảo toàn lực lượng. Đóng trong núi Chí Linh như ở trong tòa thành vững chắc do tạo hóa tạo ra. Quân Minh dò biết nơi ở của Lê Lợi, tổ chức đánh úp, Lê Lợi phải rút sâu vào trong núi. Tướng Mã Kỳ vây chặt bốn mặt, chặn giữ các cửa hang. Bị cắt đứt đường tiếp tế, Lê Lợi phải giết 4 thớt voi và con ngựa mình cưỡi để nuôi quân. Giặc mỗi ngày kéo đến thêm đông, bao vây mấy vòng. Tình thế quẫn bách, Lê Lợi buộc phải dùng mưu Kỷ Tín cứu Lưu Bang. Vương nhóm họp các tướng, hỏi: “Bây giờ, ai có thể làm như Kỷ Tín xưa, để ta ẩn náu trong rừng núi mưu tính đại sự về sau?”. Tướng Lê Lai khảng khái xin nhận, khoác áo chủ tướng xông ra đánh địch và bị bắt. Quả nhiên, giặc Minh bị mắc lừa, tưởng đã bắt được chủ soái Lê Lợi và nới lỏng vòng vây. Nhờ đó, Lê Lợi và nghĩa quân mở đường chạy qua hướng khác, thoát hiểm.

 

6/ Năm 1422, trước tình thế hiểm nghèo, Lê Lợi phải xin giảng hòa với quân Minh. Đến năm 1423, khi thực lực được củng cố, lại thấy quân Minh bắt giữ sứ giả, Lê Lợi liền cắt đứt giảng hòa.

 

 7/ Đến cuối năm 1425, nghĩa quân Lam Sơn đã làm chủ toàn bộ đất đai từ Thanh Hóa trở vào, các thành của địch đều bị ta bao vây.

 

 8/ Đông Quan tức thành phố Hà Nội ngày nay.

 

 9/ Năm 1426, Vương An Lão chỉ huy viện binh của giặc Minh từ Vân Nam tiến sang nước ta, bị quân ta chặn đánh, Vương An Lão cả kinh, đóng quân cố thủ tại Tam Giang (nay thuộc huyện Tam Đài, tỉnh Phú Thọ).

 

10/ Cũng trong năm 1426, Đinh Lễ, Nguyễn Xí bố trí phục binh ở khu vực Tốt ĐộngChúc Động (nay đều thuộc huyện Chương Mỹthành phố Hà Nội), lừa Vương Thông vào trận địa mai phục. Quân Vương Thông thua to, Trần Hiệp, Lý Lượng và 5 vạn quân bị giết, 1 vạn quân bị bắt sống. Vương Thông cùng các tướng bại trận chạy về cố thủ ở Đông Quan.

 11/ Năm 1427, trước sự uy hiếp của nghĩa quân Lam Sơn, Thái Phúc - tướng giặc Minh giữ thành Nghệ An xin đầu hàng và nộp thành.

 

 12/ Điêu Diêu nay thuộc huyện Thị Cầu, tỉnh Bắc Ninh; Phủ Lạng Thương nay là thành phố Bắc Giang.

13/ Vua nhà Minh là Minh Tuyên Tông. Minh Tuyên Tông (chữ Hán: 明宣宗) là vị hoàng đế thứ năm của triều đại nhà Minh, trị vì từ năm 1425 đến năm 1435. Ông chỉ dùng một niên hiệu là Tuyên Đức (宣德), nên các sử gia Trung Quốc thường gọi ông là Tuyên Đức Đế (宣德帝).  

14/ Liễu Thăng chỉ huy 10 vạn quân từ Quảng Tây tiến vào nước ta. Mộc Thạnh chỉ huy 5 vạn quân từ Vân Nam tiến vào nước ta. Liễu Thăng, Mộc Thạnh cùng hí hửng mưu toan đánh thắng nghĩa quân Lam Sơn, đặt lại ách đô hộ trên đất nước Đại Việt. Tuy nhiên, trong khi Liễu Thăng ào ạt tiến nhanh thì Mộc Thạnh cứ trùng trình ở khu vực biên giới. Hắn rắp tâm theo dõi đạo quân của Liễu Thăng. Hễ thấy Liễu Thăng tiến thuận lợi thì hắn mới xuất binh. Vì vậy, khi biết đạo quân của Liễu Thăng bị phục kích và Liễu Thăng đã bị chém đầu tại ải Chi Lăng, Mộc Thạnh vội vàng rút chạy về Bắc Kinh.

 

15/ Theo kế của Nguyễn Trãi, Lê Lợi tiến hành chủ trương “Vây thành, diệt viện”, cho bao vây quân Minh tại thành Đông Quan (tức Hà Nội ngày nay), đồng thời tập trung lực lượng đánh quân tiếp viện của chúng. Nguyễn Trãi cho rằng, hễ đánh tan viện binh thì quân Minh ở Đông Quan sẽ đầu hàng mà không cần phải đánh. Quả nhiên, khi biết quân tiếp viện bị đánh tan, bọn giặc tại thành Đông Quan đã nhanh chóng xin giảng hòa. (Trong tình thế ấy, Vương Thông xin giảng hòa đồng nghĩa với xin hàng).

 

16/ Mộc Thạnh nghe tin Liễu Thăng đại bại, kinh hồn thất đởm rút chạy. Phạm Văn XảoTrịnh Khả đuổi theo chém hơn 1 vạn quân, bắt sống hơn 1.000 người, ngựa.

17/ Vương Thông nghe tin hai đạo viện binh bị đánh tan, sợ hãi xin giảng hòa để rút quân. Lê Lợi đồng ý cho giảng hòa để quân Minh rút về nước. Ông cùng Vương Thông tiến hành làm lễ thề trong thành Đông Quan, hẹn đến tháng Chạp năm Đinh Mùi 1427, quân Minh rút hết về nước.  Ta còn cấp thuyền, cấp ngựa, cấp lương thực  cho hàng ngàn tên tù, hàng binh trở về Tàu.

18/ Lê Lợi đứng tên Trần Cảo là người đang làm vua trên danh nghĩa, sai sứ dâng biểu cho nhà Minh xin được phong vương. Vua Minh biết Lê Lợi không có ý tôn phò Trần Cảo nhưng vì bị thua mãi nên đồng ý phong cho Trần Cảo làm An Nam quốc vương.

19/ Tháng Chạp năm Đinh Mùi 1427, Vương Thông rút quân về nước. Các tướng muốn giết những tên gian ác để rửa hận khi chúng cai trị Việt Nam dã man, hà khắc, nhưng Lê Lợi không đồng tình vì muốn giữ hòa khí hai nước. Lê Lợi đã phán:

 

   “Phục thù báo oán là cái thường tình của mọi người, nhưng cái bản tâm người có nhân không muốn giết người bao giờ. Vả người ta đã hàng mà lại còn giết thì không hay. Nếu mình muốn thỏa cơn giận một lúc, mà chịu cái tiếng muôn đời giết kẻ hàng, thì sao bằng để cho muôn vạn con người sống mà khỏi được cái họa tranh chiến về sau, lại để tiếng thơm lưu truyền thiên cổ”.

 

20/ Cáo bình Ngô, hay Đại cáo bình Ngô có giá trị như một bản Tuyên ngôn độc lập, do Nguyễn Trãi viết nhằm loan báo cho toàn dân biết cuộc kháng chiến chống quân Minh đã hoàn toàn thắng lợi.

 

21/ Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn kéo dài 10 năm: 1418-1427.


LÊ VĂN THƠM

Tin liên quan

1 / 5
Làng Cổ Phòng Nam
2 / 5
Suối Hoa
3 / 5
Bà Nà
4 / 5
Hòa Phú Thành
5 / 5
Đồng Xanh - Đồng Nghệ
Loading the player...
Lượt truy cập: 249,252 Hôm qua: 142 - Hôm nay: 83 Tuần trước: 1,120 - Tuần này: 225 Tháng trước: 20,402 - Tháng này: 21,104 Đang trực tuyến: 7